portret

Michael Pappafava

De wereld rondom ons lijkt steeds sneller te gaan en speelt zich steeds meer af op kleine schermpjes. Dagelijks krijgen we een vloedgolf van informatie over ons heen en worden we meegesleurd in een haast eindeloze stroom van nieuwe films, series, youtube-kanalen en podcasts. Door al die ruis en het tumult is het erg makkelijk om onszelf en onze omgeving uit het oog te verliezen. We zien soms letterlijk door het bos de bomen niet meer.

•

Toch moeten we oog blijven houden voor de wereld rondom ons, voor al het ‘echte’ dat zich vlak voor onze neus bevindt en vaak zomaar onopgemerkt voorbijgaat. Hoe kunnen we dat doen? Het beoefenen van haiku is alvast geen slecht begin.

Haiku heeft me geleerd om nieuwsgierig rondom mij te blijven kijken, me te laten verwonderen door kleine dingen en te laten verbazen door het alledaagse. Haiku is een bril geworden waarmee ik naar de wereld kijk, zoekend naar die vluchtige momenten die het waard zijn om gezien te worden, vooraleer ze een oogwenk later oplossen en verdwijnen.

Hoe heb ik die bril gevonden? Voor mij is het paradoxaal genoeg begonnen terwijl ik luierend voor de tv lag. In een aflevering van de animatieserie The Simpsons werd plots gesproken over haiku. Meteen vroeg ik me af: wat is een haiku? Google bracht me al snel bij de iconische kikkerhaiku van Bashõ.

Dit bracht me echter nog meer van de wijs. Wat was dit en wat betekende het überhaupt? Toch maakte het iets in me wakker en liet het me niet meer los. Net als de kikker waagde ik de sprong en werd ik ondergedompeld in de wereld van haiku. Het werd al snel duidelijk dat achter deze schijnbaar eenvoudige en korte gedichtjes veel meer schuilging; de vijver bleek dieper dan gedacht. Na enkele klunzige pogingen tot imitaties van de bekende Japanse meesters, kreeg ik de haikumicrobe echt goed te pakken. Door te lezen, leren en zelf te schrijven, begon ik langzaam maar zeker te begrijpen waar haiku om draaide, wat haiku was.

Nu, enkele jaren later, maakt het deel uit van mijn dagelijkse leven. Er dwaalt altijd wel een haiku ‘in progress’ rond in mijn hoofd en mijn notitieboekje ligt nooit ver weg. Het is een heerlijke manier om soms even de pauzeknop in te drukken en de dingen die rondom mij gebeuren te vatten. Als imker, hardloper en wandelaar spendeer ik toch wel een groot deel van mijn tijd in de natuur. De harmonie in de natuur en de relatie met de mens vormt een van de fundamenten van de dichtvorm haiku. Elke wandeling of elke looptraining levert wel een eerste kribbelversie van een haiku op, simpelweg door aandachtig rond te kijken en me bewust te zijn van mijn omgeving. Haikumomenten zijn overal.

Ik ben vader van twee dochtertjes, dus het behoeft geen uitleg dat hun doen en laten onvermijdelijk een weg vindt naar mijn haiku’s. Het is erg leuk om alle kleine kantjes die hen maken tot wie ze zijn vast te leggen in enkele lettergrepen. Hetzelfde geldt voor de mensheid in het algemeen, mezelf inclusief. Klassiek worden gedichten waarvoor de mens de inspiratie vormt senryu genoemd. Persoonlijk maak ik in benaming geen verschil tussen haiku en senryu, maar ben ik me wel bewust van de verschillen tussen beide categorieën.

Zoals de voorbeelden al hebben aangetoond, volg ik niet strikt de 5-7-5 regel. De Westerse haiku heeft een vorm gekregen die zo dicht mogelijk de Japanse gedichten moest benaderen, ondanks taalkundige verschillen. Haiku heeft, net als andere dichtvormen, enkele grondregels die we moeten respecteren. Die regels en kenmerken maken haiku immers tot wat het is en laten ons toe ze te herkennen en te lezen op de juiste manier. Toch zal door de verschillen tussen onze lettergreep en de Japanse klankeenheid een Westerse haiku meer informatie bevatten dan de Japanse tegenhanger en zijn ze technisch gezien dus langer. Voor mij is de 5-7-5 vorm altijd het vertrekpunt, maar ik merk dat ik intuïtief mijn haiku’s toch liefst nog iets korter maak als het kan.

Een haikudichter heeft maximaal zeventien lettergrepen ter beschikking en elk van hen moet bijdragen aan het scheppen van een gebeurtenis of een ervaring. Soms kom ik haiku’s tegen die ‘volgepropt’ lijken. De kunst bestaat erin om de bagage los te snijden en de essentie over te houden. Lettergrepen die enkel dienen om het rekensommetje te doen kloppen, zullen vaak meer kwaad dan goed doen. In haiku zijn het namelijk niet de woorden die spreken maar wel het beeld. Een haiku vertelt niet wat er gebeurt, maar laat het zien en soms zelfs voelen, door een miniatuurwereld op te roepen in het hoofd van de lezer met de gebeurtenis in de haiku als kern ervan. Dat is volgens mij waarom haiku iedereen aanspreekt, in tegenstelling tot de sonnetten van Shakespeare.

Persoonlijk gebruik ik in mijn gedichten ook geen hoofdletters, behalve voor eigennamen, en ben ik doorgaans spaarzaam met leestekens. Ik vind dat haiku’s wel baat hebben bij een sobere vormgeving. Er is vaak al genoeg — onnodig — spektakel in ons leven.

Tot slot, een bedankje aan Homer Simpson om mij te introduceren in de wonderlijke wereld van haiku. Ik kan iedereen een bezoekje aanraden!

Terug